๑۩۞۩๑ مرغملک آنلاین ๑۩۞۩๑

آدرس: استان چهارمحال بختیاری ،شهرستان شهرکرد ، خیابان 12 محرم جنوبی ، کوچه یاس (ابو محمد سابق) ، سقاخانه حضرت ابوالفضل (سقاخانه ارباب‌ میرزا)
شماره ثبت ملی سازمان میراث فرهنگی : 2271 تاریخ ثبت 12/11/1377
مختصات جغرافیایی :g E 50"51'20.334 E N 32"19'26.53
ارتفاع از سطح دریا : 2054 متر

پیشینه ساخت سقاخانه در ایران:
ايجاد سقاخانه در ایران بیشتر به دوران اسلامی و وقایع کربلا در سال 61 هجری قمری و رشادت های «عباس بن علی» فرزند علی ابن ابی طالب و ام البنین که به عناوین «حضرت عباس» ، «حضرت ابوالفضل» و «قمربنی هاشم» مشهور است در ارتباط می باشد.

طبق سنت درگذشته افراد نيكوكار و خيرانديش بخاطر عشق و علاقه نسبت به خاندان اهل بيت و بخصوص واقعه كربلا و لقب سقايي حضرت ابوالفضل العباس عليه السلام شيعيان اقدام به ساختن سقاخانه‌ها مي‌نمودند. سقاخانه ها در معابر عمومی برای رفع تشنگی رهگذران احداث می شد. در سقاخانه معمولا ظروف سنگی بزرگی گذاشته می شد، که آب آشامیدنی در آنها ریخته و پیاله‌هایی با زنجیر به آنها بسته می‌شد.
برخی از سقاخانه‌ها به صورت دائم و برخی نیز تنها در ایام محرم برپا می شد. یکی از عناصر ثابت سقاخانه ها روشن کردن شمع پیرامون آن جهت راهنمایی رهگذران بوده که بعدها به عنوان نذر تغییر کاربری پیدا کرده است. عناصر دیگر قالب سقاخانه ها شامل ؛ پنجره‌های مشبک آهنی، شمع‌های روشن و خاموش، آب، پارچه‌های رنگین، پنجه مسی، شمایل‌های گوناگون با رنگ‌های درخشان، گنبدهای بزرگ و کوچک بر روی منبع آب و خطاطی بر روی دیواره‌های سقاخانه و مخازن آب و جاهای دیگر آن بیشتر آیات قرآنی و اشعار و عباراتی در مدح امام حسین و یاران آن امام خصوصاً ابوالفضل العباس است.

پیشینه سقاخانه حضرت ابوالفضل (ارباب میرزا)
در ارتباط با احداث سقاخانه حضرت ابوالفضل (ارباب میرزا) نقل قولهای فراوانی وجود دارد. یکی از این نقل قول ها آن است که اسحاق بن ارباب میرزا ریاحی از متمولین شهرکرد (ده کرد سابق) از شفاعت ها و معجزات حضرت ابوالفضل بهره مند می شود و ملک شخصی خویش را وقت ایشان می کند . اما برخی نیز می گویند: در سال 1330 سقاخانه ارباب میرزا که هشتی منزل مسکونی ایشان بوده بعد از جمع آوری اعاتات مردمی خریداری و گند دوپوشه آجری بر روی آن احداث می شود و آب آن از چاهی که بعدها به علت خیابان کشی خشک شده بود تهیه می شده است.

نکته 1 : سقاخانه های زیادی در ایران به نام حضرت ابوالفضل وجود دارد که برخی از آنها در شهرهای تهران ، حرم امام خمینی تهران، منطقه 9 اصفهان ، شهر بابک ، اردبیل ، گلپایگان ، نور ، شهرضا ، اهواز ، نائین و ... حائز اهمیت است.
نکته 2 : سقاخانه های دیگر در شهرکرد وجود داشته که تنها اسمی از آنها باقیست که به سقاخانه های درویش ، بازار ، محمد اتابکان ، نادری و ... می توان اشاره کرد.
نکته 3 : شخصی به نام ارباب میرزا محمدرضا آرانی نیز از متمولین و سرمایه دارن دین بهایی است که برخی اوقات نام ایشان با اسحاق ارباب میرزا ریاحی اشتباه گرفته می شود.

ویژگیهای معماری:
سقاخانه شهرکرد بر اساس کتیبه کاشی کاری بیرون آن به نام سقاخانه حضرت ابوالفضل و در میان مردم به نام سقاخانه ارباب میرزا شهرت دارد از خارج داری پلان مربع و از داخل چند ضلعی است.

درب آن رو به جنوب و طرفین ورودی دارای دو سکوی سنگی می باشد . به علت بالا آمدن کوچه مجاور کف سقاخانه از سطح کوچه حدود 90 سانتی متر پائین تر واقع گردیده است. مصالح ساختمان از خشت با نمای آجری است ولی دو پوشه آن با آجر ساخته شده است.

ویژگیهای هنری:

الف) تزئینات خارجی:
نمای جنوبی سقاخانه حضرت ابوالفضل (سقاخانه ارباب میرزا) در جرزهای طرفین و پیشانی با کاشیهای کتیبه ای حاوی بخشی از مرثیه معروف محتشم کاشانی پوشیده شده است که از ابتدای پیشانی بنا از سمت راست (روبرو) با بسم الله الرحمن الرحیم شروع می گردد.

پست بغلهای نمای جنوبی نیز با کاشی زمینه لاجوردی و نقوش اسلیمی داخل کادرهای نامنظم پوشیده شده که در آنها جملات یا ابا عبدالله الحسین 1330 و یا ابوالفضل العباس داخل کادرهای نامنظم نوشته شده است.
در بالای درب ورودی تصویر 2 فرشته بالدار که با قابهایی بر روبروی هم در حال حرکت هستند در حالیکه دستان آنها کتیبه ، یا ابا عبدالله الحسین را نگه داشته اند بر روی کاشیها نقش بسته است. زمینه این بخش از کاشیهای لاجوردی با پوشش گلدان و گل می باشد.

ب) تزئینات داخلی:

تزئینات داخلی سقاخانه حضرت ابوالفضل (سقاخانه ارباب میرزا) شامل ؛ کتیبه خطی ، نقاشی ، آیینه کاری و کاربندی می باشد.
نقاشی ها: جرزهای بدنه و زیر گند با نقاشی هایی از قبیل ؛ گل ، مرغ و نقوش گیاهی تزئین گردده . نقاشی های بخش پایینی بدنه سقاخانه حضرت ابوالفضل (سقاخانه ارباب میرزا) در سالهای قبل با رنگ سبز پوشیده شده بودند که در سالهای اخیر توسط سازمان میراث فرهنگی بخشی از آنها از لایه پوشش خارج و ترمیم شده است.

کتیبه: حلقه زیر گنبد سقاخانه حضرت ابوالفضل (سقاخانه ارباب میرزا) با اشعار محتشم داخل کادرهایی با زمینه آبی رنگ است که جمله "عمل میرزا علی نقاش اصفهانی" در میان آنها دیده می شود.
آیینه کاری: در سقاخانه حضرت ابوالفضل (سقاخانه ارباب میرزا) بالای طاقنما ها قابهای آیینه که بر سطح آنها حدیث : لافتی الاعلی کنده کاری شده و بر سطح تعدادی از کاربندیهای قابهای دایره ای آیینه کاری شده بصورت نماد خورشید وجود دارد.

سقاخانه حضرت ابوالفضل (سقاخانه ارباب میرزا) در ایام محرم بیشتر مورد توجه اهالی است و در ایام دیگر سال تنها بانوان منطقه برای زیارت به آنجا مشرف می شوند.

منابع :
کتاب شناخت سرزمین چهارمحال اثر کریم نیکزاد امیرحسینی
پایان نامه کارشناسی ارشد باستان شناسی با موضوع قلاع استان چهار محال و بختیاری اثر اردشیر آخوندی سورکی
کتاب کشف الاسرار ، آشنایی با سلاله پاکان اثر حیدر خسروی فارسانی
اسناد ثبتی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و ....